DSCF0252

Labelling/certificering

In de wereld is er al het één en ander aan het bewegen rond het op de markt brengen van duurzame alternatieven. Deze moeten dan gecertificeerd worden, waarbij het product aan een aantal standaarden moet voldoen. En dit zowel vanuit conventionele als vanuit niet-conventionele hoek.

Wereldwijd constateren we een aantal initiatieven die edelmetalen meer sociaal en ecologische verantwoord willen ontginnen. De institutionalisering van deze initiatieven hinkt achterop. Ze bepalen hun eigen normen en voorwaarden tot het bekomen van een certificaat. Wat hierin steeds terug komt zijn: respecteren van de mensenrechten, volksraadplegingen en informering van de lokale bevolking, veilige en menswaardige arbeidsvoorwaarden, verzekeren dat bewoners hun grondgebied niet moeten verlaten, geen afvaldumping in oceanen, meren, rivieren, grond, arbeiders krijgen een eerlijke prijs voor hun edelmetaal, winsten komen ten goede van de lokale bevolking, installeren van no-go zones voor ecologisch te gevoelige gebieden, reglementering rond gebruik van chemicaliën,.. Het ene initiatief is hier reeds vooruitstrevender in dan het andere.

We kunnen deze initiatieven indelen in de conventionele en de niet-conventionele sector:

Conventionele

In 1999, als voorbereiding op de internationale top rond duurzame ontwikkeling in Johannesburg (2002), verenigden negen mijnbouwbedrijven en metaalbedrijven zich in een platform: het ICMM ( International Council on Mining and Metals). Het ICMM had als doel voor ogen standaarden te creëren voor duurzame ontwikkeling en het ontwikkelde “good practices” voor het milieu en de lokale bevolking Een tweede initiatief uit de conventionele sector gerichte op grootschalige openpitmijnbouw, was het RJC (Responsible Jewellery Council). Het RJC houdt in zijn ontwikkeling van zijn standaarden met een bredere waaier rekening dan ICMM, zoals mensenrechten, arbeidsrechten, anti-corruptie… Het IRMA (Initiative for Responsible Mining Asurance) dat in 2006 werd opgericht, wil nog verder gaan en zoekt naar een systeem van onafhankelijke controle, gebaseerd op vrijwilligers, door NGO’s, middenveld en mensenrechtenorganisaties.

Het RJC pakt sinds kort uit met een nieuwe standaard: de RJC’s Code of Practices and Chain-of-Custody standard. Het RJC kan gezien worden als een koepelorganisatie van multinationals uit de conventionele sector. Vlak voor de Olympische Spelen 2012, nadat Rio Tinto door het IOC werd gekozen als sponsor en leverancier van het goud voor de medailles, werd Rio Tinto door het RJC als eerste bedrijf gecertificeerd volgende de RJC code. United Steelworkers en London Mining Network schreven een open brief aan het RJC om deze “certificering van Rio Tinto” aan te klagen aangezien de mijn een heel bedenkelijke reputatie heeft. Het middenveld is erg op zijn hoede.

Niet-conventionele

Deze initiatieven zijn gericht op kleinschalige artisanale mijnbouw en kunnen in twee gedeeld worden. De ene groep streeft naar eerlijke handel, een goede prijs voor de arbeiders, mensenrechten, goede werkomstandigheden, sociale rechten, duurzame ontwikkeling van regio,… De andere groep bestaat uit ecologische initiatieven die enkel gericht zijn op het minimaal beschadigen van het milieu, weinig tot geen gebruik van water, aarde en bos, geen gebruik van chemicaliën en een volledig herstel achteraf.

Er zijn enkele initiatieven die reeds gecertificeerde metalen aanbieden. De belangrijkste initiatieven zijn de FairTrade standaard van FLO (Fairtrade Labelling Organisation) en deFairmined standaard van ARM ( Alliance for Responsible Mining). Beide platformen sloegen eerder de handen in elkaar en ontwikkelden de FT&FM standaard die richtlijnen voorschrijft op 4 gebieden: milieu, sociaal, werk en economie. De lokale bevolking krijgt een eerlijke prijs voor het goud. De hele keten wordt gecertificeerd: van de mijn zelf, tot aan de juwelier die een licentiehouder is. Een belangrijk kenmerk van het certificaat was dat het transparantie en traceerbaarheid garandeerde. De consument kan dus achterhalen van waar het goud in zijn juweel komt. Ze letten er ook op dat ze de lokale bevolking consulteren en dat ze voldoende draagkracht hebben binnen deze bevolking. Door uiteenlopende visies, wordt eind april 2013 echter bekend gemaakt, dat FLO en ARM hun samenwerkingsverband niet zullen vernieuwen. Verder onafhankelijk werken zal volgens beide organisaties meer voordelen opbrengen. Vanaf januari 2014 zullen er dus twee labels zijn: Fairtrade en Fairmined. De organisaties hopen een bredere markt aan te kunnen spreken en aan meer specifieke wensen te kunnen voldoen.

In oktober 2013 is eveneens de standaard voor Fairtrade goud van FLO aangepast. De belangrijkste reden hiervoor was de beëindiging van het partnerschap met de ARM. Daarnaast hebben beginnende Fairtrade projecten in Afrika een standaard nodig die meer context onafhankelijk en passend is. Ook dient de nieuwe Fairtrade standaard er om de zorgen van de kleinschalige artisanale mijnwerkers te behandelen over de verkoop van het farirtrade goud. Tenslotte behandelt de nieuwe standaard de feedback van de markt over de te hoge kosten binnen het systeem, waardoor het goud erg duur wordt. Een van de aanpassingen gaat over het vergroten van het geografische bereik van het de nieuwe standaard. De bedoeling is dat niet alleen producenten in Latijns-Amerika, maar ook in andere continenten kunnen profiteren van de kansen die het produceren van Fairtrade goud bieden. Ook zijn er aanpassingen gedaan om ervoor te zorgen dat het Fairtrade goud beter verkocht wordt. Zo is de manier waarop de Fairtrade premie berekend wordt op niet-Fairtrade en ecologisch goud veranderd. Het Fairtrade goud heeft nu een vaste prijs van 2000 dollar per kilo en de prijs is dus niet meer afhankelijk van de prijs van het reguliere goud.

Opvallend blijft het standpunt van ARM ten opzichte van het gebruik van kwik en cyanide. Deze chemicaliën kunnen nog gebruikt worden bij de ontginning, mijnen die zonder werken kunnen wel rekenen op een financiële bonus. Men verbiedt het gebruik van deze chemicaliën niet aangezien hun doelgroep kleine artisanale mijnbouwinitiatieven bedraagt, die steeds met deze methode werken. Ze streven ernaar verandering te brengen in deze kleinschalige mijnbouw en zo de situatie van de lokale bevolking te verbeteren. Oro Verde in Colombia werd gezien als het grote voorbeeld, aangezien zij FT&FM ECO goud produceerden, zonder het gebruik van kwik en cyanide. Oro Verde is een coöperatie van afro-colombiaanse artisanale producenten van gecertificeerd goud en platina, opgericht begin deze eeuw. Het is een tegenreactie van de lokale bevolking, in samenwerking met buitenlandse partners. Ze zagen zowel hun inkomen als de lokale arbeidsomstandigheden dalen, doordat de mijnbedrijven zich in deze hoog biodiverse regio vestigden. Voor het aanmaken van de Faitrade en Fairmined standaard baseerde men zich op de werkingsmethode van Oro Verde. Helaas is Oro Verde de licentie in juni 2014 weer kwijt geraakt en is er op dit moment nog geen ECO goud te verkrijgen.

Momenteel zijn er acht projecten in Latijns-Amerika: Peru, Ecuador en Bolivië. Cotapata in Bolivië werd in december 2010 de eerste gecertificeerde mijn. Er zijn plannen om tegen 2014 ook Fairtrade en Fairmined  goud uit Kenia en Ghana op de Britse markt te brengen. De eerste staal eerlijk goud bereikte Groot-Brittannië op Valentijnsdag 2011. Amper een jaar later gebruiken reeds veertig Britse juweeldesigners het in hun creaties. Livia Giugioli, de vrouw van acteur Colin Firth, gaf het nog dat tikkeltje meer glans door met juwelen van eerlijk goud te verschijnen op de rode loper van de Oscaruitreiking. In mei 2012 werd het FT&FM goud op de Nederlandse markt gebracht door Solidaridad. Het FT&FM goud in Groot-Brittannië is te verkrijgen via Cred Jewellery, het atelier van Greg Valerio, en in Nederland is dit mogelijk via Flamingo en Bijoux Moderne. Ook in Frankrijk en Denemarken is het reeds te verkrijgen.

België hinkt dus achterop, maar is bezig met een inhaalbeweging:

Ana Kindermans, een juwelierster uit Heusden-Zolder, lanceerde in oktober 2012 FT&FM goud in België.

Vera en Mario van der Heyden, juweliers uit Aartselaar, zijn inmiddels ook gecertificeerd als verkopers en hopen binnen enkele weken FT&FM juwelen te gaan aanbieden.

Roos de Krom, juwelierster uit Houthalen, biedt ook FT&FM juwelen aan.

Röell Jewellery met huisontwerpers uit Antwerpen bieden exclusieve juwelen aan in hun vestiging in Knokke.

De Alliance of Responsable Mining wil het aandeel eerlijk goud zien groeien tot 5%van de totale markt voor gouden juwelen in de komende 15 jaar.

Deze initiatieven hebben hun eindfase nog niet bereikt. Ze moeten eerder gekaderd worden in een  proces, in een lange nog af te leggen weg tot het bekomen van sociaal en ecologisch verantwoorde mijnbouw, als dat überhaupt wel bestaat. Het is een vertrekpunt,  een manier om met de kleinschalige artisanale sector in dialoog te treden, maar de eindmeet is nog lang niet in zicht.

De wereld staat dus nog voor een hele uitdaging. Dit wordt ongetwijfeld vervolgd…